Demiryolu uygunluk değerlendirmesinde başvuru ve inceleme süreci

Ulusal demiryolu altyapı ağında çalışacak araçlarda tip incelemesi ile Bakanlığın tip onay kararı ayrı aşamalardır. İnceleme kuruluşundan alınan belge, Bakanlığın tip onayı ve aracın tesciliyle aynı işlem değildir. Bu rehber Bakanlık tip onayını TSE başvuru, inceleme ve belgelendirme işlemleriyle birlikte açıklar. Güncel UAB metni, maddeler 4–10.

1. Araç ve inceleme kapsamını belirleyin

İmalatçı veya yetkili temsilci, aracın tip incelemesi için uygunluk değerlendirme kuruluşuna başvurur. Uygulanacak kurallar araç ve kullanım alanına göre UTP/TSI, ulusal kurallar ve gerektiğinde RID hükümlerini içerir. TSE’nin resmî demiryolu sayfasında UTP, ulusal kural, araç/ana aksam ve bağımsız emniyet değerlendirme faaliyetleri ayrı gösterilir.

Başvuruda aracın tipi, tasarım özellikleri ve kullanım alanını netleştirin. Hangi kuruluşun hangi konuyu değerlendireceğini baştan yazılı belirlemek hazırlık önerisidir; bir kuruluşun farklı programdaki belgesini otomatik olarak bütün incelemelerin yerine geçirmez.

2. Teknik dosyayı sunun

Madde 4, kimlik bilgileri, tasarım kriterleri, sistem şemaları, işletim-bakım açıklamaları, uygulanmış standartlar, deney sonuçları ve teknik çözüm açıklamalarını ister. Aynı araç için başka kuruluşta inceleme yapılıp yapılmadığına ilişkin imzalı bilgi de dosyada bulunur.

Dosyada yalnız rapor adlarını saymak yerine, hangi teknik gerekliliğin hangi çizim veya raporla karşılandığını bir indeksle göstermek incelemeyi takip etmeyi kolaylaştırır. Bu öneri resmî olarak zorunlu bir form adı veya sabit içerik sayısı getirmez.

TSE başvurusunda ürün tipi ile dosya eklerini eşleştirin

TSE’nin 29 Şubat 2024 tarihli usul ve esaslarının 10. maddesi, her ürün tipi için ayrı başvuru formu öngörür. Daha önce belge almış kuruluş yeni tip için başvuruyorsa, önceden sunduğu idari dokümanlarda değişiklik olmaması halinde bunlar yeniden istenmez. Bu kolaylık yeni ürünün teknik dosyasını ortadan kaldırmaz. Demiryolu usul ve esasları, revizyon 2; madde 10/4-b,d.

Başvuru formu idari kuruluş bilgileri yanında UTP/TSI alt bölümünü, talep edilen değerlendirme türünü ve ECM başvurularında ilgili bakım fonksiyonlarını ayrı alanlarda toplar. Hazırlık için mevcut idari kayıtlarla yeni ürünün çizim, deney ve kapsam belgelerini iki ayrı liste halinde eşleştirin. Hangi teknik eklerin gerektiğini formun atıf yaptığı belgelendirme föyünden kontrol edin; boş bir formu bütün teknik gerekliliklerin karşılandığı kanıtı saymayın. ULM-02-FR-08.00-002, 29.04.2024/12; Başvuru Kapsamı, ECM Kapsamı ve teknik föy atfı.

Başvurunun kabulü ile teknik dosyanın tamamlanması ayrı aşamalardır

2025 programı teknik eklerin değerlendirme sürecinde tamamlanacağını söyler. 2024 formunun ek doküman yönlendirmesi ve usul-esasların eksik teknik belgeye ilişkin açıklamasıyla birlikte okunduğunda, başlangıçtaki idari kabulün teknik onay olmadığı görülür. Eksik listesinde hangi belgenin hangi tarihte sunulacağını belirleyin; “dosyam açıldı” bilgisini testlere hazır olduğunuzun kanıtı saymayın. Program, 6.1.3.2; usul ve esaslar, 10/4 ve 11/3.

Doğrudan başvuruda liste fiyatı; teknik şartnameyle teklif alınmasında teklif kabulü ve form; protokol kapsamındaki işte ise o protokolün başvuru ve ücret yolu uygulanır. Kabul edilen standart başvuruda hizmet sözleşmesi imzalanır. Teklifte ürün, kapsam ve beklenen çıktı adını görmek yanlış hizmet için hazırlık yapmanızı önler. Program, 6.1.1–6.1.2.

3. Dosya incelemesi ve testler

Kuruluş öncelikle teknik dosyayı inceler. Olumsuz bulgu varsa dosya imalatçıya iade edilir. Olumsuzluk bulunmadan ilerleyen aşamada UTP/TSI ve gerektiği yerde RID hükümlerinin doğru uygulanmasını doğrulayacak testler yapılır veya yaptırılır. Standartların tam uygulanamadığı tasarım çözümleri de açıklama ve uygun testlerle değerlendirilir.

Bu aşama için yönetmeliğin Bakanlık karar sürelerini kullanarak toplam proje süresi vaat etmeyin. Tasarım olgunluğu, deneyler ve dosya düzeltmeleri Bakanlığın eksiksiz başvuru sonrasındaki karar süresinden ayrıdır.

Saha incelemesine somut olarak hazırlanın

Teknik dosya, gerekli üretim ve deney bilgilerinin değerlendirilmesine elverişli hâle geldikten sonra saha tarihi karşılıklı belirlenir. İnceleme ekibine ilişkin gerekçeli yazılı itirazın ayrı ekip görevlendirilmesiyle ele alınması da programda düzenlenir. İzinler, saha erişimi, iş güvenliği ve gerekiyorsa dış test alanının altyapısı önceden çözülmelidir. İş güvenliği sağlanamazsa inceleme başlamayabilir veya durdurulabilir. Program, 6.1.3.3; usul ve esaslar, maddeler 11 ve 13.

Testin mutlaka TSE binasında yapılacağı varsayımı doğru değildir. Program üretim yerinde uzman gözetimini, ilgili kapsamda akredite laboratuvarı ve uygun bulunan diğer laboratuvar yollarını ayırır. Akredite olmayan laboratuvar kullanılması, yeterlilik kontrolünün kaldırıldığı anlamına gelmez. Numunenin kimliği, test şartları ve tutanak imzaları dosyada takip edilmelidir.

Sahada giderilebilen uygunsuzluk düzeltildikten sonra inceleme devam edebilir. Giderilmeyen bulgu olumsuz rapora yansır; bağımsız deneylerin sürdürülmesi tüm ürünün uygun bulunduğu anlamına gelmez. Başvuranın çalışmayı sonuna kadar sürdürme talebi de olumsuz aşamayı rapordan çıkarmaz.

Bağımsız gözden geçirme ve teslim

Başvurunun incelemesine katılmamış bir uzman sonuçları gözden geçirir; ilgili komite karar verir. Eksik değerlendirme adımlarının tekrarı gerekebilir. Kabul, gözden geçirme, komite kararı ve rapor teslimini ayrı kilometre taşları olarak takip edin. Programda teslim için tahakkuk eden bedeller ve çıktı türüne göre sözleşme işlemleri de bulunur. Program, 6.1.4–6.1.5.

4. İnceleme belgeleri ve Bakanlık başvurusu

Olumlu sonuçta ilgili uygunluk değerlendirme kuruluşları tip inceleme belgelerini düzenler. Belgelerde düzenleyen kuruluş, tarih ve yetkili imzası yer alır. İmalatçı/temsilci; üretim yeri ve kapasite gibi bilgileri, teknik dosyayı, bakım rehberini ve varsa özel işletme kısıtlarını ekler.

Madde 7 uyarınca Bakanlığa sunulacak pakette başvuranın doğrulama beyanı, her kuruluşun kendi konusundaki doğrulama belgesi, bağımsız risk değerlendirme kuruluşu belgesi ve madde 6 belgeleri sayılır. Yönetmelikteki geçici madde 2, kuruluşların yetkilendirilmesine ilişkin düzenlemelerin yayımlanmasına bağlı bir geçiş hükmüdür; 2025 Kuruluş Yönetmeliği yayımlandığından eski geçiş cümlesi güncel dosyada otomatik muafiyet gibi kullanılmamalıdır. Kuruluş yönetmeliği, AsBo görevlendirmesi ve faaliyetleri. Belgelerin isimlerini ve düzenleyenlerini ayırın; imalatçının beyanı ile kuruluşun doğrulama belgesi farklıdır.

5. Karar, ret ve itiraz

Eksiksiz başvurudan sonra Bakanlık çekilen araçlar için en geç 20 iş günü, çeken araçlar ve tren setleri için en geç 40 iş günü, hat yapım/bakım/tamir/ölçüm makineleri ve kontrol araçları için en geç 20 iş günü içinde karar verir. Bunlar UAB’nin yayımladığı yönetmelik madde 8 süreleridir; baştan sona TSE belgelendirme teslim süresi değildir.

Ret gerekçeleri yazılı bildirilir. Yönetmelik, bildirimden sonra 30 iş günü içinde Bakanlığa itiraz edilebilmesini; Bakanlığın ilgili araç grubu için madde 8 süresi içinde karar vermesini düzenler. Kabulde tip onay belgesini Bakanlık düzenler.

Bu sayfa Bakanlıkta tip onay akışını açıklar. TSE’nin proje sözleşmesi, inceleme modülü, kendi hizmet ücretleri veya demiryolu tescilinin bütün adımları bu genel akıştan çıkarılmamıştır. Güncel TSE programı ve araç türünün teknik kuralları başvuruya ayrıca eklenmelidir.

Ücret kalemlerini ve geçici hükümleri kontrol edin

Tip Onay Yönetmeliğinin geçici 3. maddesi, yurt içinde üretilen demiryolu araçlarında madde 11'deki Bakanlık tip onay belge ücretinin 2027 sonuna kadar alınmamasını düzenler. Bu hüküm bütün projenin ücretsiz olması değildir: TSE incelemesi, deneyler, saha giderleri ve başka hizmetlerin ücretleri kendi kapsamlarıyla değerlendirilir. Eski yönetmelik dosyasının 2022 ücret tablosunu bugünün fiyatı olarak kullanmayın. Güncel metin, madde 11, 21/A ve geçici madde 3.

Geçici 4. madde ise belirli başvuru ve üretim tarihlerine bağlı TÜRASAŞ yerli elektrikli lokomotiflerini düzenler. Genel piyasadaki bütün araçlara uygulanmaz. Belirtilen başvuru penceresi 2025'e aittir; 18 aylık özel belge süresi de genel tip onayın süresiymiş gibi aktarılmamalıdır.

Belgeden sonra değişiklikleri takip edin

Genel tip onayının süresiz düzenlenmesi, her teknik değişikliğin serbest olduğu veya belgenin hiç askıya alınamayacağı anlamına gelmez. Yönetmelik uygunsuz üretim ve işletmedeki olumsuzluklar için askıya alma hükümleri getirir. TSE programı da kapsam değişikliği, yeni tip, üretim yeri değişikliği ve yenileme işlemlerini ayırır. Tip onay yönetmeliği, maddeler 10, 12 ve 20; program, bölümler 9–11.

Bir ret veya askı bildirimi geldiğinde, onu gönderen makamı ve tebliğ tarihini ayırarak itiraz dosyası rehberindeki kayıt düzenini kullanabilirsiniz.