Nükleer İmalatçı Onayı, Nükleer İnşaat ve Saha Denetimleri, Nükleer İmalat Denetimleri

Nükleer bir tesise ürün sağlayacak firma için ilk soru yalnız “TSE belgesi gerekir mi?” değildir. Önce tedarikin bildirime mi, Nükleer Düzenleme Kurumunun yetkilendirmesine mi tabi olduğunu ve hangi faaliyet için başvurduğunuzu belirlemelisiniz. 1 Ağustos 2024 tarihli Nükleer Tesislerde Tedarik Zincirine İlişkin Yönetmelik, bildirim kapsamındaki tedarikçileri ve yetkilendirilecek imalatçıları ayrı düzenler. Yönetmelik, md. 5–6.

Bildirim ile imalatçı yetkisi aynı değil

Yönetmelikte belirli hizmetleri sağlayan tedarikçiler için bildirim; NDK tarafından belirlenen, uygun görüşe tabi ekipmanın yarı mamullerini üreten veya imalat iznine tabi ekipmanı imal eden kişiler için yetkilendirme düzenlenmiştir. Bu kapsamdan hareketle nükleer tesisle çalışan bütün şirketlerin aynı imalatçı belgesini alması gerektiği sonucu çıkarılamaz. Önce ürününüzün veya hizmetinizin sınıfını, faaliyet kapsamını ve tesisi işleten kuruluşun tedarik tanımını eşleştirin. Md. 5.

Bildirim yükümlülüğü ile başvurunun sonuçlanma süresini de ayırın. Örneğin sözleşmeden itibaren otuz gün içinde tedarikçi bildirimi yapılmasına ilişkin hüküm, Kurumun otuz günde belge düzenleyeceğine ilişkin bir taahhüt değildir. Md. 6.

İmalatçı başvurusunda hangi bilgiler önemli?

Yetkilendirme başvurusu NDK'ya yapılır. Başvuru kapsamının açıkça tanımlanması, yetkili kişi tarafından imzalanması ve kural olarak Türkçe hazırlanması istenir; İngilizce belgelerin kabulüne ilişkin karar Kuruma aittir. Basılı ve elektronik dosyaların aynı içeriği taşıması da düzenlenmiştir. Md. 9.

Dosyada kuruluşun kimliği ve temsili, organizasyonu, imalat kapsamı ve altyapısı, kalite sistemi ile ilgili bilgi ve belgeler bulunur. Yönetmelik, kalite sistemi için ISO 9001 veya ISO 19443 çerçevesini ve nükleer güvenlik kültürünü birlikte ele alır. Yalnız kalite belgesinin varlığı başvurunun bütün gereklerinin tamamlandığı anlamına gelmez; personel, alt tedarikçi yönetimi, uygunsuzluk ve değişiklik süreçleri gibi konular da değerlendirilir. Md. 7 ve 10.

Kuruluşa ait ISO 9001 belgesi için başvuru maddesinde belirtilen akreditasyon teyidini, bütün yönetim sistemi belgeleri için aynı biçimde zorunluymuş gibi genellemeyin. Hangi belgenin hangi ekle sunulacağı ilgili maddeyle ve başvurunuzun kapsamıyla eşleştirilmelidir. Md. 10.

İnceleme, yetki ve yenileme

NDK dosyayı değerlendirir, gerekli gördüğünde yerinde inceleme yapabilir ve eksikliklerin giderilmesini isteyebilir. Eksiklik tamamlama veya ek süre hükümlerini ürün teslim takvimi olarak kullanmayın. Yetki, uygun bulunan kapsam ve koşullarla düzenlenir; devredilemez ve yönetmelikte beş yıllık süreye bağlanmıştır. Md. 11–12.

Yenileme başvurusu yetki süresinin bitmesinden önceki altı aylık dönem içinde yapılır. Zamanında başvurulması halinde mevcut yetkinin karar verilene kadar sürmesine ilişkin hüküm bulunur. Üretim yeri, unvan veya kapsam değişikliğini de eski belgeye sessizce eklemek yerine bildirim ve değişiklik kurallarıyla değerlendirin. Md. 12–13.

Sözleşmeden sonraki bildirimi kim yapar?

Yönetmeliğin 6. maddesinde bildirim görevi “Kuruluş”a verilmiştir. Burada Kuruluş, nükleer tesisi kurmak, işletmek veya işletmeden çıkarmak için düzenleyici kontrol altındaki tüzel kişidir; “Kurum” ise NDK'dır. Tedarikçi unvanı, adresi, sağlayacağı mal/hizmet ve seçimde esas alınan yeterlik değerlendirmesi, sözleşmeden sonraki 30 gün içinde Kuruluş tarafından Kuruma sunulur. Bu görev, bütün tedarikçilerin aynı formu TSE'ye göndermesi şeklinde çevrilmemelidir. Yönetmelik, 4 ve 6. maddeler.

Bağımsız gözetim şirketi de ayrı tanımlanır. Tedarikçinin kendi kalite ekibi, tesisi işleten Kuruluş ve NDK'dan yetki almış bağımsız gözetim şirketi aynı taraf değildir. Tedarik sözleşmesinde kimin bildirim yapacağı, kimin kayıt sağlayacağı ve hangi işin gözetim altında yürütüleceği bu rol ayrımıyla izlenmelidir. Yönetmelik, 4, 7 ve 8. maddeler.

İmalat kapsamını tesis ve yetkinlikle eşleştirin

Başvuru, genel bir şirket tanıtım dosyasıyla sınırlı değildir. Yönetmeliğin 10. maddesi organizasyon ve kalite sistemi yanında imalat kapsamına ve yeterliğe ilişkin bilgi ve belgeleri ele alır. Firma hangi ekipman veya yarı mamul için, hangi imalat altyapısı ve yetkinlikle başvuruyorsa kapsam o şekilde açıklanmalıdır. Başka bir tesisteki kabiliyetin veya başka bir şirketin belgesinin başvuran tesise otomatik taşındığı varsayılmaz. Yönetmelik, 9–10. maddeler.

ISO 9001 belgesi için başvuruda istenen TÜRKAK teyit yazısı koşulu da ilgili bendin kendi kapsamıyla okunur. Yönetmeliğin kalite sistemi için ISO 9001 veya ISO 19443 seçeneklerinden söz etmesi, bütün belgelere aynı ekin aynı yolla sunulacağı anlamına gelmez. Belgeyi düzenleyen kuruluş ve ilgili akreditasyon ilişkisinin dayanağını dosyada açık tutun. Yönetmelik, 7 ve 10. maddeler.

Alt tedarikçi ve kayıt sorumluluğu devam eder

Yetkilendirilen imalatçı, yeterliklerini sürdürmek; uygun personel, araç, prosedür ve dokümanları sağlamak; alt tedarikçilerinin yeterliğini kontrol etmekle yükümlüdür. Belirlenen uygunsuzlukların Kuruluş ve ilgili bağımsız gözetim şirketiyle paylaşılması da düzenlenir. Yetki belgesinin alınması, imalatın devamındaki kayıt ve bildirimleri gereksiz kılmaz. Yönetmelik, 7. madde.

Kayıt sürelerinde taraf ayrımı özellikle önemlidir. İmalatçının kayıt ve raporları en az yetki belgesinin geçerli olduğu süre boyunca saklama göreviyle, Kuruluşun güvenlik/emniyet/nükleer güvenceye etkili tedarik kayıtlarını tesis ve saha düzenleyici kontrolden çıkarılana kadar muhafaza etme görevi farklıdır. “Bütün nükleer kayıtlar beş yıl saklanır” gibi tek süre üretilemez. Yönetmelik, 7(3)(e) ve 8(5).

Yetki yenilenmezse devam eden iş ne olur?

Kuruluş, yetkisi yenilenmeyen imalatçının yetki bitmeden başlamış ve devam eden faaliyetleri için NDK'ya bildirim yapar. Sürecin hangi koşullarda devam edeceğine NDK karar verir; karar bildirilene kadar uygulanacak düzen de 8. maddede yer alır. Bu hüküm, yetki süresi bittikten sonra her yeni işe serbestçe başlanabileceği anlamına gelmez. Yönetmelik, 8(4).

Yenileme başvurusu geç yapılırsa 13. maddedeki ilk başvuru yolu gündeme gelir. Kapsam değişikliğinin mevcut belgenin süresini kendiliğinden uzatmaması da ayrıca düzenlenir. Dosyadaki yetki bitişi, yenileme dönemi ve değişiklik tarihini tek bir takvim kaydında fakat ayrı alanlarda izleyin. Yönetmelik, 12–13. maddeler.

Eski onay ve geçiş maddesini bugüne taşımayın

2024 düzenlemesi önceki 2015 yönetmeliğini yürürlükten kaldırır ve geçişteki mevcut onaylar için özel hükümler içerir. Yürürlüğe girişe bağlı iki aylık geçiş süresi, bugün yapılan her yeni başvuru için iki aylık belge teslim sözü değildir. Aynı şekilde eksiklik tamamlamada talep edilebilecek ek sürenin üst sınırı, bütün yetkilendirme işleminin toplam süresi olarak kullanılamaz. Yönetmelik, 11 ve 16. maddeler, Geçici madde 1.

Ücret maddesi bir tarife esasına yönlendirir; bu rehberden sabit güncel başvuru tutarı çıkarılmaz. İşletmenin teknik kapsamı ve yetkilendirme kararının koşulları, tesise özgü düzenleyici belgeler ve yürürlükteki NDK işlemleri üzerinden değerlendirilir. Yönetmelik, 14. madde.

TSE'nin rolü ile NDK kararını karıştırmayın

TSE'nin 24 Ağustos 2023 düzenlemeli hizmet sayfası Akkuyu için teknik destek kapsamındaki saha ve imalat denetimlerini anlatır; başvuru ve doküman bölümleri hazırlık aşamasında görünür. Bu eski tanıtım, TSE'nin NDK imalatçı yetkisini veren makam olduğu veya güncel bütün tesis/ekipman gruplarında aynı yetkiye sahip bulunduğu şeklinde okunamaz. TSE hizmet açıklaması; NDK yetkilendirme hükümleri, md. 9–12.

Ayrıca 2024 düzenlemesinin geçici maddesi, önceki imalatçı onaylarının kendi süreleri sonuna kadar yetki belgesi olarak geçerli sayılmasını düzenler. Eski onay ile yeni başvurunun hangi kurala tabi olduğunu bu tarih ayrımıyla kontrol edin. Bu rehber, sahaya özgü teknik şartname veya nükleer yapı gözetiminin ayrıntılı yetki değerlendirmesi yerine geçmez. Geçici md. 1.

Bağımsız gözetim şirketi seçimi ve başvurusu

İmalatçı yetkilendirmesinden ayrı olan nükleer yapı denetimi ve BGŞ başvurusu rehberi, TSE’nin hizmeti ile NDK’nin yetkilendirmesini ayırır. Gözetim hizmeti alırken yetki kapsamını karşılaştırmayı; BGŞ başvurusunda ise güncel yönetmelik, başvuru formu, dosya ekleri ve 2026 değişikliklerinin geçiş hükümlerini birlikte ele almayı açıklar.