Nükleer yapı denetimi: TSE, NDK yetkisi ve BGŞ başvurusu

Nükleer bir projede yapı denetimi hizmeti alacak işletme ile bağımsız gözetim şirketi olarak yetki almak isteyen kuruluşun izleyeceği yol farklıdır. İlkinde uygun yetki kapsamına sahip bir şirket seçilir ve işe özgü gözetim düzeni kurulur. İkincisinde yetkilendirme başvurusu Nükleer Düzenleme Kurumuna (NDK) yapılır. TSE'nin hizmet sunması, bağımsız gözetim şirketi yetkisini veren makamın TSE olduğu anlamına gelmez.

Bu rehber, NDK'nin yayımladığı kuruluş listesi, başvuru formu ve 19 Haziran 2026 değişikliklerini içeren birleşik yönetmelik üzerinden kapsam, dosya hazırlığı ve sorumlulukları açıklar. Tesise özgü teknik kabul kararı, sözleşme veya mühendislik şartnamesi yerine geçmez. Güncel birleşik yönetmelik.

TSE'nin hizmeti ve NDK'nin yetkilendirmesi

TSE'nin nükleer yapı denetimi sayfası, 8 Nisan 2022 tarihli Nükleer Yapı Denetimi Kuruluşu yetkilendirmesini ve Akkuyu projesindeki Teknik Destek Kuruluşu rolünü anlatır. Sayfada son düzenleme 24 Ağustos 2023 olarak gösteriliyor; başvuru ve doküman bölümleri ise incelendiğinde hazırlık aşamasındaydı. Bu nedenle eski hizmet açıklamasındaki mevzuat adını bugün uygulanacak tek düzenleme olarak kullanmayın. TSE hizmet açıklaması.

Güncel yönetmeliğin 19. maddesi, 2017 tarihli Nükleer Santrallerin Yapı Denetimi Yönetmeliğini yürürlükten kaldırır. Geçici 1. madde ise önceki düzenlemeye göre geçerli yetkisi olan nükleer yapı denetimi kuruluşlarının BGŞ olarak, belgelerinin süre ve kapsamı içinde faaliyetlerine devamını düzenler. Eski yetki tarihiyle güncel işin kapsamını birlikte incelemek gerekir; geçiş hükmü sınırsız veya süresiz yetki oluşturmaz.

20 Eylül 2026'da açılan NDK kuruluş listesinde TSE, güvenlik açısından önemli yapı, sistem ve bileşenler tablosunda yer alıyor. Satırda yapısal, sistem/bileşen, imalat ve işletmeye alma denetimleri işaretli; yetkilendirme tarihi 8 Nisan 2022. Ancak bu kamu tablosu tam yetki belgesini ve koşullarını içermiyor. İşinize ilişkin güncel kategori, alan, süre ve koşulları belge üzerinden karşılaştırın; sadece tabloda şirket adını görmekle sözleşme kapsamını kesinleştirmeyin.

Önce hangi işlem için hazırlanıyorsunuz?

• Gözetim hizmeti alacaksanız tesisin türünü, işin aşamasını ve gözetime konu faaliyetleri tanımlayın; seçilen BGŞ'nin yetkisini bu işle eşleştirin.
• BGŞ olarak faaliyet gösterecekseniz NDK'ya yetkilendirme veya yenileme dosyası hazırlayın. Bu işlem genel TSE ürün belgesi başvurusu değildir.
• Nükleer tesise ekipman sağlayan imalatçıysanız tedarik zinciri ve imalatçı yetkilendirmesini ayrıca inceleyin. Nükleer imalatçı ve tedarik süreci rehberi bu ayrımı ele alır.

Örneğin bir ekipman imalatçısının kendi kalite kontrol ekibi, tesisi kuran veya işleten tüzel kişi ve bağımsız gözetim şirketi aynı taraf değildir. Yönetmeliğin 4. maddesinde “Kurum” NDK'yı, “Kuruluş” ise düzenleyici kontrol kapsamındaki tesis tüzel kişisini ifade eder. Dosyadaki bir görevin kime verildiğini bu tanımlarla okuyun.

Kategori ile faaliyet alanını birlikte seçin

Yönetmelik 5. maddede yapıların inşaatı, sistem montajı, ekipman imalatı ve işletmeye alma gözetimini ayırır. İnşaat faaliyetlerinin gözetiminde güvenlik açısından önemli ve önemli olmayan kategorileri bulunur; diğer alanlar güvenlik açısından önemli kategoride düzenlenir. Güvenlik açısından önemli yapıların inşaatı için yetkilendirilen BGŞ, önemli olmayan yapıların inşaat gözetimini de yapabilir. Bu hükmü bütün alanlarda otomatik kapsam genişlemesi olarak yorumlamayın.

Başvuru dosyanızda tesis türünü ve talep edilen alanları açıkça gösterin. Eski bir kuruluş listesindeki sütun adlarıyla güncel yönetmelikteki alanların birebir aynı olduğunu varsaymayın. NDK'nin yetkilendirme açıklaması da faaliyetin yetki kapsamı ve koşullarıyla sınırlı olduğunu belirtir.

Güncel yönetmelikte 2026 değişikliği var

19 Haziran 2026 değişikliğiyle yönetmeliğin adı ve kapsamı radyoaktif atık tesislerini de içerecek şekilde genişletildi. Buna karşılık 5. maddedeki özel hüküm, ekipman imalatına ilişkin hükümleri radyoaktif atık tesislerine uygulamaz. “Kapsama radyoaktif atık tesisleri girdi” bilgisinden bütün faaliyetlerin aynı şekilde kapsandığı sonucu çıkarılamaz.

Değişiklik metni; mali yeterlilik ve personelin iş deneyimini gösteren başvuru belgeleri, sahada proje yöneticisi, elektronik uygunsuzluk yönetimi, gözetim planlaması ve raporlama gibi alanlarda da hükümler içeriyor. İlave yükümlülükler için 31 Aralık 2027 tarihli geçiş hükümleri vardır. Geçici 1(5) ve Geçici 2'yi okuyarak hangi ilave yükümlülüğün ve mevcut faaliyetin geçiş kapsamında olduğunu değerlendirin. Bu tarih bütün yönetmeliğin uygulanmasının ertelendiği veya eski yetkinin kendiliğinden uzadığı anlamına gelmez. Birleşik metin, md. 5–12 ve geçici maddeler.

BGŞ başvuru dosyasında hangi belge grupları var?

Yönetmeliğin 11 ve 12. maddeleri esas alınarak dosyanın aşağıdaki grupları karşılayıp karşılamadığı kontrol edilebilir:

• Aktif ve kayıtlı ticari faaliyeti gösteren resmî belgeler.
• Temsile yetkili kişiler ve yetkili makamlarca onaylı imza beyannamesi veya sirküleri.
• Organizasyon, görev ve sorumluluklar, teknik kapasite ve talep edilen yetkiye uygun benzer iş deneyimi.
• Güncel 12(1)(c) bendinde yer alan mali yeterlilik ve çalışacak personelin kapsamla uyumlu iş deneyimi belgeleri; ilave yükümlülüklere ilişkin geçiş hükümleriyle birlikte.
• Yönetim sistemi sertifikaları ve ISO 9001 belgesine ilişkin ilgili bentte istenen TÜRKAK teyit yazısı.
• İnsan kaynakları, uygunluk değerlendirmesi, denetim ve uygunsuzluk yönetimi prosedürleri.
• Güvenlik açısından önemli kategoride başvuruluyorsa güvenlik kültürü, eğitim ve dereceli yaklaşıma ilişkin bilgi ve belgeler.

Kalite yönetim sistemi niteliğinde 7. madde ISO 9001 veya ISO 19443 seçeneğini düzenler. Bununla birlikte 12. maddedeki TÜRKAK yazısı hükmü ISO 9001 belgesine ilişkin biçimde yazılmıştır. Farklı belgeleri aynı ek şartına otomatik olarak bağlamayın. NDK gerekli gördüğünde ek bilgi ve belge isteyebilir; yukarıdaki gruplar kesin kabul veya her başvuru için değişmez kapalı evrak listesi değildir.

NDK'nin başvuru rehberi sayfası, yönetim sistemi ve teknik kapasite dosyalarının elektronik ortamda aranabilir olmasını da açıklar. Ancak incelenen sayfanın belge listesinde 2026'da eklenen mali yeterlilik ve personel deneyimi ifadeleri görünmüyordu. Güncel birleşik yönetmeliğin yerine yalnız bu kısa listeyi kullanmayın.

Başvuru formu nasıl okunmalı?

NDK'nin yayımladığı iki sayfalık BGŞ formu; başvuru tipi, tarih, ticaret unvanı, iletişim bilgileri, tesis türü, faaliyet kategorisi/alanı, mevcut yetki ve benzer iş deneyimi alanlarını içerir. Yetkilendirme ile belge yenileme seçeneklerinden uygun olanı seçilir. İkinci sayfa temsile yetkili kişilerin adı, unvanı, imzası ve kaşesi içindir. NDK BGŞ başvuru formu.

Formun dipnotu, işaretlenen alanların NDK kararını bağlamadığını açıklar: değerlendirmenin sonucunda yetkilendirme yapılmayabilir ve nihai kapsam yetki koşullarında belirtilir. Bu nedenle kutucukların işaretlenmesiyle yetki alındığını düşünmeyin. Başvuru tipi ile faaliyet alanı seçimlerini de karıştırmayın; başvuru tipi için tek seçenek kuralı, alanların mutlaka tek bir kutuyla sınırlı olduğu anlamına gelmez.

Form tek başına dosyanın tamamı değildir. Dilekçede talep edilen yetki ve kapsam açıkça yazılır, ekler listelenir. Yönetmeliğin 11. maddesine göre basılı ve elektronik kopyaların aynı olması başvuranın sorumluluğundadır. Türkçe esastır; NDK'nin uygun gördüğü belgeler İngilizce sunulabilir. Başvuru sayfasındaki daha genel dil açıklamasını, bütün belgelerin koşulsuz İngilizce kabulü şeklinde genişletmeyin.

Personel ve gözetim düzeni nasıl açıklanır?

Yönetmeliğin 7. maddesi teknik yöneticilerin ilgili faaliyetlerde en az beş yıllık, gözetim personelinin ise en az üç yıllık deneyimini ve uygun yetkinliklerini ele alır. Yeterli personel, işbaşı eğitimi, performans izleme, iş yüküne uyum ve gerektiğinde sertifikalı personel konuları prosedürlerle tanımlanır. Bu hükümler her proje için aynı toplam çalışan sayısını belirlemez.

Yönetmeliğin 8. maddesinde saha gözetimi için tam zamanlı proje yöneticisi düzenlemesi; 10. maddede ise faaliyetin gerektirdiği durumlarda faaliyetin yürütüldüğü yerde en az iki denetçi bulundurulması hükmü vardır. Bunları “her yerde daima iki kişi yeterlidir” biçiminde kullanmayın; faaliyet, yetkinlik ve iş yükü birlikte değerlendirilir. 2026 değişikliğiyle getirilen ilave yükümlülüklerin geçiş maddeleri ayrıca dikkate alınır.

Hizmet alacak Kuruluş hangi hazırlığı yapmalı?

Kuruluş, BGŞ'yi işin niteliği ve yetki kapsamıyla seçer. Güncel 6. madde faaliyetin, BGŞ'nin bağımsız denetim programı ve insan kaynağı planı yapmasına izin verecek ayrıntıda tanımlanmasını düzenler. Yalnız “saha denetimi istiyoruz” demek yerine işin aşaması, proje kapsamı, kalite planı ve ilgili belgelerin hangi sürümde olduğunu belirtmek gerekir.

Sözleşme taslağı ve değişiklikleri, BGŞ'nin bağımsız karar verebilmesi yönünden NDK incelemesine sunulur. İmzalanmış sözleşme/değişikliklerin mali hükümleri karartılmış kopyası için 6(1)(d)'de otuz iş günlük sunum süresi bulunur. Bu süre NDK'nin başvuruyu otuz iş gününde sonuçlandıracağı anlamına gelmez.

6(3)(a)'nın güncel metni kalite planı, uygulama projesi ve işletmeye alma test program/prosedürlerini iş başlamadan en az yirmi iş günü; bunların güncellemelerini ilgili iş başlamadan en az on iş günü önce BGŞ'ye iletmeyi düzenler. Değişiklikle gelen ilave yükümlülüklerde geçiş maddelerini gözden geçirin. Sözleşme ve planlama takvimini, genel belge teslim süresi diye sunulan tek bir tahmine bağlamayın.

Uygunsuzluk, gözetimin reddi ve kayıtlar

BGŞ denetim programını bağımsız olarak ve dereceli yaklaşımla oluşturur; kontrol noktaları ile değişikliklerini kayıt altına alır. Uygun olmayan hususlar, kanıtlarıyla birlikte raporlanır. Güncel 10. madde, belirli koşullarda gözetimin gerekçeli reddini ve gözetimsiz faaliyete devam edilemeyeceğini açıklar. Sorun yalnız başka bir denetçi çağırmakla kapatılmış sayılmaz; devam kararı ve gerekçeleri ilgili hükme göre ele alınır.

BGŞ'nin gözetimi, NDK'nin düzenleyici kontrolünün veya Kuruluşun kendi kontrollerinin yerine geçmez. Arşiv yükümlülüklerinde de taraf ayrımı vardır: BGŞ en az yetki belgesinin geçerlilik süresince kayıt tutar; yetki veya hizmet sona erdiğinde elektronik arşivin NDK ve Kuruluşa devrine ilişkin hüküm bulunur. Kuruluş arşivi tesis düzenleyici kontrolden çıkarılana kadar muhafaza eder. Bütün nükleer kayıtlar için tek bir “beş yıl” kuralı üretilemez. Yönetmelik, md. 5, 8 ve 10.

Değerlendirme, süre ve yenileme

NDK başvurunun yeterliliğini inceler; gerektiğinde yerinde inceleme yapabilir. 13. maddedeki altı aya kadar uzatma, eksikliklerin giderilmesi için talep ve uygun bulma koşuluna bağlıdır. Bütün başvurular için altı aylık kesin sonuçlanma takvimi değildir.

Yönetmeliğin 14. maddesi yetki belgesinin beş yıl geçerli ve devredilemez olduğunu düzenler. Yetki koşulu değişikliği süreyi uzatmaz. Süre uzatımı için yenileme başvurusu, belgenin bitiminden önceki altı ay içinde yapılır; zamanında başvurunun değerlendirilmesi sürerken yetki süresinin devamına ilişkin hüküm 15. maddede yer alır. Zamanında başvurmayan şirketin durumu aynı değildir; yeniden yetkilendirme başvurusu yolu açıklanır.

Hizmet alımı öncesinde güncel yetki belgesini, koşullarını ve işe uygun kapsamı isteyin. Başvuru sahibiyseniz formu, ekleri, faaliyet kategorisini ve yürürlük/geçiş kontrolünü aynı dosyada ilişkilendirin. TSE'nin kamuya açık hizmet sayfasında yayımlanmayan şirkete veya tesise özgü teklif, inceleme planı ve teknik kabul şartlarını bu genel rehberden türetmeyin.