Draft survey ile kantar nezareti arasındaki fark nedir?

Draft survey, geminin su çekimi ve gemiye ait veriler üzerinden yük miktarının hesaplanmasına dayanır. Kantar nezareti ise tartım işleminin gözetimini konu alır. Birinde geminin başlangıç ve bitiş durumları, diğerinde tartı aletinin sonuçları ve sevkiyat kayıtları değerlendirilir. TSE’nin 2025 Faaliyet Raporu da gemi yükleme-boşaltma gözetiminde bu hizmetleri ayrı kalemler olarak sayar. TSE 2025 Faaliyet Raporu, fiziksel sayfa 154–155.

İşletme açısından ilk karar, hangi operasyonun hangi miktarını öğrenmek istediğidir. Gemiden boşaltılan toplam yük, belirli müşteriye sevk edilen kamyonların net toplamı ve bir depoya teslim edilen parti farklı kayıt sınırlarına sahip olabilir. Talebinizi yalnızca “tonaj kontrolü” diye bırakmak yerine yük partisini, ölçüm aşamasını ve beklediğiniz raporu birlikte tanımlayın.

Draft survey için neden iki draft rakamı yetmez?

Draft, geminin su çekimini ifade eder. MEB’in Draft Sörvey Hesabı eğitim modülünde gemiye özgü tablolar, farklı konumlardaki draft okumaları, su yoğunluğu ve gemideki diğer ağırlıklar birlikte ele alınır. Başlangıç ve bitiş durumları değerlendirilerek yüklenen veya tahliye edilen miktara ulaşılır. MEB Draft Sörvey Hesabı (2012), bölüm 1–3.

Bu nedenle geminin önceki ve sonraki su çekimi arasındaki farkı doğrudan yük tonajı sayamazsınız. Operasyon sırasında balast suyu, yakıt veya tatlı su miktarı da değişebilir. Bu değişimler, yükle birlikte geminin durumunu etkiler. Hangi sıvı miktarlarının ve hangi gemi tablolarının kullanıldığı, raporu değerlendiren teknik kişinin inceleyeceği bilgilerdir.

Örneğin tahliye sürerken balast alınmışsa yalnızca geminin “daha hafif görünmesi” üzerinden teslim edilen yük hesaplanamaz. Bu örnek yöntem farkını açıklar; balast işlemi veya draft hesabı yapmak için saha talimatı değildir. İncelemeyi yürüten kişiye başlangıç ve bitiş ölçümlerinin hangi operasyonu kapsadığını, diğer ağırlık değişimlerinin nasıl kayda alındığını sorun.

Kantar kaydında brüt, dara ve net nasıl ayrılır?

OIML R 76-1:2006, otomatik olmayan tartı aletleri için brüt, net ve dara sonuçlarını ayrı tanımlar. Bu kapsamdaki “otomatik olmayan” ifadesi, aletin dijital ekranı bulunmaması demek değildir; tartım sırasında operatör müdahalesiyle ilgilidir. OIML R 76-1:2006, T.1.2 ve T.5.2.

Brüt sonuç ile dara çıkarılmış net sonuç aynı şeyi göstermez. Ayrıca dara gerçekten tartılarak belirlenmiş olabilir veya önceden belirlenmiş bir değer olarak girilebilir. OIML, önceden belirlenmiş dara çıkarıldığında elde edilen hesaplanmış net değeri de ayırır. “Net yazıyor” demek, o sevkiyatın darasının mutlaka aynı anda ölçüldüğünü tek başına göstermez.

Kendi kayıt kontrolünüzde fiş numarası, tartım zamanı, araç veya sevkiyat kimliği, ölçü birimi, sonuç türü ve dara bilgisini ilişkilendirin. Ton ile kilogramı veya brüt ile neti aynı toplamda karıştırmayın. Bu öneriler işletmenizin karşılaştırma dosyasını düzenlemek içindir; her kantar fişinde bu alanların aynı adla basılması gerektiği anlamına gelmez. OIML’nin sonuçların gösterilmesi ve basılması hükümleri de kullanım durumuna göre ayrım ve istisna içerir.

İki raporu aynı partiye bağlayın

Karşılaştırmaya başlamadan önce aşağıdaki soruların cevaplarını bir çalışma notunda toplayabilirsiniz:

• Yükün adı, parti veya sevkiyat kimliği iki kayıt grubunda aynı mı?
• Draft raporu bütün gemiyi mi, tartım listesi bu müşterinin sevkiyatlarını mı kapsıyor?
• Başlangıç ve bitiş saatleri aynı operasyon aralığını mı temsil ediyor?
• Tartım toplamına dahil edilmeyen, iptal edilen veya tekrar kaydedilen fiş var mı?
• İki sonuç aynı ölçü biriminde ve aynı brüt/net tanımında mı?
• Raporların ekleri, düzeltmeleri ve son geçerli sürümleri mevcut mu?

Örneğin geminin bütün tahliyesini kapsayan bir draft sonucu ile öğlene kadar tesise ulaşan araçların toplamı doğrudan eşitlenemez. Önce eksik zaman aralığını ve kalan sevkiyatları belirlemek gerekir. Başka bir örnekte, bir fiş yeniden basıldığı için iki kez listeye alınmış olabilir. Aynı kaydın tekrar basılması ile yeni tartım yapıldığını ayırmadan toplam üzerinde düzeltme yapmayın; kayıt sahibinden açıklama alın.

Fark görüldüğünde nasıl bir açıklama isteyebilirsiniz?

Yalnız “iki tonaj uyuşmuyor” demek yerine rapor ve fiş numaralarını, karşılaştırılan partiyi ve hangi toplamın nasıl oluşturulduğunu birlikte iletin. İnceleme talebinizi “şu operasyon aralığındaki net tartım toplamı ile şu draft raporunun yük sonucu arasındaki farkın değerlendirilmesi” şeklinde somutlaştırabilirsiniz.

Önce kayıt kapsamı ve veri girişleri incelenir; geriye kalan farkın teknik açıklaması kullanılan yöntem ve ölçüm koşullarıyla değerlendirilir. Birim düzeltmesi veya mükerrer fişin ayrılması gibi kayıt işlemleri, ölçüm belirsizliğini değerlendirmekle aynı değildir. Orijinal raporu kendi hesabınızla değiştirerek yeni bir resmî sonuç üretmeyin; açıklama veya düzeltme raporunu düzenleyen taraftan isteyin.

Bu rehber bütün yükler için sabit fire, kabul yüzdesi veya “şu fark normaldir” sınırı vermez. MEB kitabı eğitim kaynağıdır; OIML tavsiye dokümanı da tek başına Türkiye’deki güncel yasal muayene dönemini veya ticari kabul şartını belirlemez. Sözleşmedeki kabul ölçütü, uygulanabilir şartlar ve teknik değerlendirme dosyaya göre ele alınmalıdır.

Hizmet teklifinde hangi başlıkları netleştirin?

Draft survey, kantar nezareti veya her ikisini istediğinizi; gemi, liman, yük ve operasyon aşamasıyla birlikte belirtin. İnceleme zamanını, erişim organizasyonunu, rapor dilini, teslim edilecek ekleri ve sonuçların hangi amaçla kullanılacağını teklif kapsamına yazdırın. Numune alma veya laboratuvar analizi gerekiyorsa bunları ayrıca sorun; miktar tespiti talebi kendiliğinden kimyasal kalite analizini kapsamaz.

OIML’nin kayıt saklamaya ilişkin bölümü de tek bir evrensel saklama yılı belirlemez. Bu nedenle rapor ve tartım kayıtlarının hangi süreyle, kimde ve hangi kimlikle erişilebilir olacağını kendi işlem şartlarınız kapsamında netleştirin. Sonuç raporunu ürün belgesi, gümrüğün otomatik kabulü veya ticari uyuşmazlığı kendiliğinden çözen karar olarak kullanmayın.

Hizmetin diğer aşamaları için yurt dışı gözetim ve gemi yükleme-boşaltma rehberine geçebilirsiniz.