Oto servisler için üreticinin bakım, onarım ve OBD bilgilerine erişim

Bağımsız bir oto servisinin işi yalnız doğru cihazı bulmakla bitmez. Cihazın gösterdiği kodu, aracın doğru varyantına ait bakım talimatı, elektrik şeması ve üretici açıklamasıyla değerlendirmek gerekir. MARTOY olarak anılan AB/2018/858 Yönetmeliği, kapsamındaki araçlar için bağımsız işletmelerin üreticinin OBD, tamir ve bakım bilgilerine erişimini düzenler. Buradaki OBD, araç üzerindeki teşhis sistemiyle ilgili bilgilerdir; bir TSE hizmet belgesinin adı değildir.

Bu rehber, bilgiye ulaşmak ve erişim sorununuzu tarif etmek içindir. Belirli bir araç üzerinde arıza giderme, yazılım yükleme veya güvenlik sistemini değiştirme talimatı vermez. HYB başvurunuzun standart, personel ve ekipman koşulları için özel oto servisi rehberini ayrıca inceleyin.

Hangi servisler ve araçlar için araştırma yapılmalı?

Yönetmeliğin 3. maddesindeki bağımsız tamirci tanımı, üreticinin dağıtım sistemi içinde faaliyet göstermeyen bakım ve onarım işletmesini kapsar. Bağımsız operatör daha geniştir: tamircilerin yanında teşhis cihazı veya yedek parça üreticileri, teknik bilgi yayımlayanlar ve başka satış sonrası hizmet işletmeleri de tanımda yer alır. Bir markanın yetkili servisi, yetkili olmadığı başka markanın araçları üzerinde çalışırken ilgili tanım kapsamında bağımsız operatör olabilir.

Araç kapsamını da kontrol edin. Bu yönetmeliğin 1. maddesi, M ve N kategorisi motorlu araçlar ile O kategorisi römorkları ve bunlarla ilgili ürünleri kapsar; motosikletler ve tarım/orman araçları ayrı düzenlemelere tabidir. Madde 61/10, münferit araç onayı kapsamındaki araçları 61–66. maddelerin dışında tutar. Dolayısıyla bu yazıdaki hükümleri her araç türüne, her eski modele ve her onay yoluna otomatik uygulamayın. Araç kategorisi, ilgili tip onayı ve uygulanacak düzenleme birlikte belirlenmelidir. MARTOY kapsamı ve tanımları, madde 1, 3, 4 ve 61.

Üreticiden hangi bilgileri arayabilirsiniz?

Madde 61, bağımsız operatörlere standartlaştırılmış ve adil erişim öngörür. Ek-X 2.5, sunulacak bilgi gruplarını ayrıntılandırır. İşiniz için gerekli kaydı ararken yalnız “servis bilgisi” yazmak yerine aşağıdaki başlıklardan hangisinin eksik olduğunu belirtin:

• Aracın, sistemin veya parçanın açık tanımı; servis ve teknik el kitapları.
• Bakım kayıtları, bileşene ait teşhis bilgisi ve ilgili ölçüm açıklamaları.
• Elektrik tesisatı şeması ve üreticiye özgü olanlar dâhil arıza teşhis kodlarının açıklamaları.
• Araç tipine ait yazılım kalibrasyonu kimliği, özel alet ve ekipman bilgileri.
• Veri kaydı, çift yönlü izleme ve deney bilgileri.
• Yetkili servis ağına doğrudan veya üçüncü kişi üzerinden veriliyorsa standart iş birimleri ya da iş süreleri.
• Çok aşamalı imalat söz konusuysa aracın ilgili imalat aşamasına ait bilgiler.

Bu liste her araç için aynı değerleri veya aynı teşhis yöntemini vermez. Örneğin fren sistemine ait bir ölçümün kabul değeri bu rehberden türetilmez; doğru araç ve sistem için üreticinin güncel teknik açıklamasından alınır. Üreticiye özgü bir hata kodunu başka markadaki benzer kod açıklamasıyla aynı saymayın. Ek-X, bölüm 2.5 ve İlave 2.

Doğru araç kaydını nasıl seçersiniz?

Ek-X 6.1, parça bilgilerinin VIN ve uygulanabilir araç özellikleriyle ilişkilendirilmesini; parça numarası, adı, geçerliliği ve uyum bilgilerinin sunulmasını düzenler. Motor gücü, dingil aralığı, donanım veya seçenek farklılıkları aynı model adının altında farklı kayıtlar gerektirebilir. Model adını bulmuş olmak tek başına doğru teknik bilgiye ulaştığınızı göstermez.

Atölye hazırlığı için araç kimliği, üreticinin portalındaki model/varyant seçimi, aranan sistem, belgenin sürümü ve erişim tarihini aynı iş emriyle ilişkilendirmeniz yararlıdır. Bu, burada önerilen bir çalışma düzenidir; TSE'nin zorunlu kayıt şablonu olduğu iddiası değildir. VIN ve müşteri bilgilerini kamuya açık paylaşım alanlarına yüklemeyin; bilgi talebinde üreticinin ilgili işlem için istediği verilerle sınırlı kalın.

Madde 61/6, yetkili bayilere sunulan değişiklik ve eklerin üreticinin internet sitesinde aynı zamanda güncellenmesini düzenler. Eski bir dosyanın bilgisayarınızda bulunması, onun bugünkü araç konfigürasyonu için geçerli olduğunu göstermez. Portalda değişiklik veya yeni sürüm varsa önce bunun mevcut işleminize etkisini inceleyin.

Teknik bilgiye erişim ücretsiz mi?

Bütün erişimlerin ücretsiz olduğu söylenemez. Madde 63, kullanımla orantılı, makul ve ölçülü erişim ücreti belirlenebilmesini düzenler. Saatlik, günlük, aylık ve yıllık süre seçenekleri yer alır; bunlara ek olarak işlem sayısına dayalı seçenek sunulabilir. İki sistem birlikte sunuluyorsa bağımsız tamirci zaman veya işlem esaslı erişimi seçebilir. Bu rehber güncel bir marka abonelik fiyatı veya bütün portallara ortak ücret yayımlamaz.

Merkezi bakım kayıtları için ayrı bir hüküm vardır. Madde 61/9'a göre kayıtlar üreticinin veya onun adına tutulan merkezi veri tabanındaysa bağımsız tamircilerin bu kayıtlara ücretsiz erişimi sağlanır ve yaptıkları bakım/onarım bilgilerini girmeleri düzenlenir. Bu hükümden, üreticinin bütün teknik kılavuzlarının, yazılım araçlarının ve yeniden programlama hizmetlerinin ücretsiz olduğu sonucu çıkmaz. Ücretsiz kayıt erişimi, araç geçmişinin herkesin önüne açıkça konulması anlamına da gelmez.

Bir başka önemli ifade “teknik servis”tir. Madde 63'te teknik servislere ücretsiz erişimden söz edilmesi, günlük dilde servis denen her atölyeye aynı statüyü vermez. Yönetmeliğin 3. maddesi bu terimi onay kuruluşunca görevlendirilen test veya uygunluk değerlendirme kuruluşu için tanımlar. Bağımsız tamirci ile bu görevlendirilmiş kuruluşu karıştırmayın. MARTOY madde 3, 61/9 ve 63.

Güvenlik sistemlerine erişim neden ayrı değerlendiriliyor?

Ek-X 6.2, 6.3 ve 6.7, aracın güvenlikle ilgili özelliklerine erişimde korunan bilgi alışverişini, tarafların doğrulanmasını ve işletmenin onaylanıp yetkilendirilmesini ayrıca ele alır. Bu nedenle genel teknik bilgi aboneliği açılması, bütün güvenlik işlemlerinin aynı hesapla koşulsuz yapılabileceği anlamına gelmez. Sıradan bakım bilgisiyle güvenlik erişimi için talep edilen kimlik ve işletme kanıtlarının amacı farklıdır.

Somut işlem için üreticinin güncel, resmî erişim yolunu ve yetkilendirme koşullarını kontrol edin. Bir başka işletmenin hesabını kullanmayı, korumayı kaldırmayı veya doğrulama adımını atlamayı çözüm saymayın. Bu rehber belirli bir yabancı erişim programının Türkiye'deki bütün servisler için zorunlu veya tek geçerli yol olduğunu ileri sürmez; bunun için ayrıca ilgili güncel program ve ülke kapsamı gerekir.

Çok markalı teşhis cihazı bütün bilgilerin yerine geçer mi?

Ek-X İlave 2, genel amaçlı teşhis araçlarının geliştirilebilmesi için üreticinin sunacağı bilgi başlıklarını düzenler. İletişim bilgileri, üreticiye özgü kodlar, mevcut veri parametreleri, işlev testleri, ECU tanımı ve bağlantı bilgileri bu kapsamda ele alınır. Bu düzenleme, satın alınan her cihazın her marka, model ve işlevi desteklediğine dair bir garanti değildir.

Cihaz satın almadan veya belirli bir işi kabul etmeden önce araç, yazılım sürümü, desteklenen işlev ve üretici bilgisine erişim koşullarını ayrı kontrol edin. Ek-X 6.4, yeniden programlamayla ilgili donanım ve doğrulama hususlarını ayrıca düzenler; 6.5 ise hız sınırlama ve kayıt cihazlarının programlanmasını bu hükümden ayırır. Genel bir “OBD uyumlu” ibaresiyle bütün yazılım işlemlerinin yapılabileceği sonucuna varmayın. Üreticinin araç ve işlem için yayımladığı talimat ile güncel uyumluluk bilgisi esas alınmalıdır.

Üstyapılı veya çok aşamalı araçta kime başvurulur?

Şasi üreticisinin bilgisi ile sonradan eklenen üstyapı veya sistemin bilgisi aynı işletmede olmayabilir. Madde 62 ve Ek-X bölüm 3, her imalat aşamasının sorumluluğunu ve önceki aşamalara erişim bağlantılarını ayırır. Son imalatçı kendi aşaması ve bunun önceki aşamalarla bağlantısı için bilgiye erişimi sağlar; diğer aşamalara ait üretici bilgileri ve bağlantılar da görünür olmalıdır.

Örneğin şasi üzerindeki bir arıza ile son aşamada eklenen ekipmanın sorunu için aynı teknik doküman yeterli olmayabilir. Talebinizde hangi sistem veya imalat aşamasının bilgisini aradığınızı belirtin. Ek-X 3.7, üreticinin kendi aşamasına ait bilgi erişimi için ücret uygulamasını, önceki üreticilerin internet adresi veya iletişim bilgisini vermekten ayırır; bu yönlendirme bilgileri için ücret alınmamasını düzenler.

Küçük seri veya özel araç, bilgi verilmeyeceği anlamına mı gelir?

Hayır; erişimin nasıl sağlandığına ilişkin özel düzenleme ile erişimin tümüyle kaldırılması aynı şey değildir. Madde 61/3; ulusal küçük seri, özel amaçlı araç, belirtilen O1/O2 römork durumları ve elektronik sistemleri değiştirmeyen belirli son aşama karoseri işlemleri için talep üzerine kolay erişilebilir bilgi sunumunu düzenler. Her römorku veya her üstyapı işlemini bu istisnaya sokmayın.

Ek-X bölüm 4 ve 5'te de sınırlı üretimli müşteri uyarlamaları ve küçük ölçekli imalatçılar için özel hükümler vardır; adil, kolay ve hızlı erişim ilkesi sürer. Bu bölümlerdeki üretim ölçütlerini, başka bir ekteki küçük seri tip onayı adet sınırıyla birbirinin yerine kullanmayın. Talebinizin hangi hüküm kapsamında ele alındığını üreticiden açıkça belirtmesini istemeniz, “küçük üreticiyiz” şeklindeki genel bir yanıtı değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Bilgiye erişemiyorsanız talebinizi nasıl hazırlarsınız?

Önce sorunu ayırın: hesap açılamıyor mu, doğru araç bulunamıyor mu, belirli belge eksik mi, satın alınan süre kullanılamıyor mu, yoksa güvenlik erişimi için ek yetkilendirme mi isteniyor? Bunlar farklı sorunlardır. Aşağıdaki kayıtlar, eksik bilginin anlaşılmasına yardımcı olacak editoryal bir hazırlık önerisidir:

• Araç ve ilgili sistem/imalat aşaması; mümkünse talebe uygun tip onayı ve varyant bilgisi.
• Kullanılan resmî portalın adresi, aranan belgenin veya işlevin adı.
• Erişim tarihi, hata açıklaması ve kişisel bilgi içermeyecek şekilde hazırlanmış ekran kaydı.
• Varsa satın alınan erişim türü, kapsamı ve hizmet destek kaydı.
• Üreticiye gönderilen açık bilgi talebi ile alınan yanıt.

Madde 65, bağımsız operatörlerin veya onları temsil eden bir derneğin onay kuruluşuna uyumsuzluk şikâyetini düzenler. İlgili komple araç tip onayını veren kuruluşun incelemesi ve bu maddede tanımlanan talebi izleyen üç ay içinde sonuçların bildirilmesi yer alır. Bu süreyi üreticinin bütün destek e-postalarını üç ayda yanıtlaması gerektiği şeklinde kullanmayın. Önce onayın hangi kuruluş tarafından verildiğini ve talebinizin hangi erişim yükümlülüğüyle ilgili olduğunu belirleyin. TSEBaşvuru bu resmî şikâyetin alıcısı veya karar mercii değildir. MARTOY madde 65.

İmalatçı erişim belgesi ve altı aylık süre neyi anlatıyor?

Ek-X İlave 1'deki belge, imalatçının bilgiye erişim yükümlülüğüne ilişkin beyanıdır. İnternet adresleri, iletişim bilgileri ve kapsanan araç/sistem listesi eklenir. Bağımsız servisin ayrıca satın alması gereken yeni bir TSE belgesi veya HYB'nin yerine geçen bir atölye belgesi olarak sunulmamalıdır.

Madde 64 ve Ek-X bölüm 7'deki altı aylık hükümler de imalatçının tip onayı ve uygunluk kanıtıyla ilgilidir. Ek-X 7.3, piyasaya arz zamanına bağlı durumu ayrıca açıklar. Bu süreler, servislerin bütün bilgi taleplerine altı ay bekleme zorunluluğu getiren genel bir kural değildir. Ek-X 6.9'daki otuz günlük bilgi sunumu da yalnız tanımlanan retrofit alternatif yakıt sistemi talebiyle ilgilidir; bütün markalar için genel çağrı merkezi yanıt süresi yapılmamalıdır.

Eriştiğiniz teknik belgeleri kendi sitenizde yayımlayabilir misiniz?

Bilgiye işiniz için erişim hakkı, dokümanın tamamını serbestçe kopyalayıp başka bir sitede yayımlama izni olarak okunmamalıdır. Ek-X 6.1, kopyalama veya yeniden yayımlama isteyenlerin ilgili imalatçıyla görüşmesini belirtir. Portalın kullanım koşullarını ve ilgili izinleri ayrıca değerlendirin. Bu rehber üretici el kitaplarını veya lisanslı standartların teknik hükümlerini çoğaltmaz; erişim yolunu açıklar. Ek-X bölüm 6.1.

İşletmenizin belge hazırlığına dönerken HYB için doğru standart ve kriter seçimini ayrı yürütün. Üretici portalı hesabı, bir markanın yetkili servis sözleşmesi, araç tip onayı ve işyerinin HYB'si farklı kayıtlar ve ilişkilerdir.