Kalibrasyon periyodu nasıl belirlenir? Cihazlar için gerekçeli takip planı

Kalibrasyon periyodu, cihazın etiketi üzerindeki tarihin her yıl ileri alınmasından ibaret değildir. ILAC-G24/OIML D10 rehberi ilk aralığı risk değerlendirmesiyle seçmeyi, daha sonra ölçüm geçmişiyle gözden geçirmeyi açıklar. Cihazı hangi işte kullandığınız ve hatalı ölçümün sonucu, takvim kadar önemlidir. Bütün cihazlara uygulanacak tek bir süre bu rehberden çıkarılamaz. ILAC/OIML, bölümler 4–6.

Önce kullanım şartını tanımlayın

Cihazın marka, model ve seri numarasını; ölçtüğü büyüklüğü, kullanılan ölçüm aralığını ve ilgili iş adımını kaydedin. Varsa mevzuat, sözleşme, uygulanan standart veya üretici talimatındaki şartı ayrıca gösterin. Yasal metroloji kapsamındaki muayene ile işletmenin kalibrasyon planını tek kayıt adı altında karıştırmayın. Hangi bağlayıcı şartın uygulanacağı cihazın kullanımına göre belirlenir.

Önerilen çalışma kaydınızda “dayanak”, “ilk seçilen aralık” ve “kararı veren kişi” ayrı alanlar olsun. Bu düzen bir TSE zorunlu formu değildir; aralığın neden seçildiğini sonradan izleyebilmek için kullanılabilir.

İlk aralığı gerekçelendirin

İlk kararda kullanım sıklığı, aşınma ve sürüklenme eğilimi, çalışma ortamı, taşıma koşulları, üretici önerisi ve ihtiyaç duyulan ölçüm performansı birlikte ele alınır. Rehber bu kararı ilgili teknik yetkinliğe sahip kişinin vermesini öngörür. Aynı model iki cihazdan biri sürekli üretim hattında, diğeri kontrollü ortamda seyrek kullanılıyorsa yalnızca model eşitliğinden aynı aralık sonucu çıkarmayın. Rehber, 5.1–5.2.

Cihaz geçmişi yoksa bunu kayda yazın. “Önceki cihazlarımızda böyleydi” ifadesinin hangi benzer kullanım verisine dayandığını belirtin; tahmini, gözlenmiş sonuç gibi kaydetmeyin.

Sonuçlarla aralığı yeniden değerlendirin

Her kalibrasyon sonrası önceki sonuçlarla karşılaştırma yapın. Ara kontrolleri, onarımları, darbeleri, yer değişikliklerini ve olağan dışı kullanım koşullarını aynı cihaz dosyasında tutun. Tek bir uygun sonuç, sürenin kendiliğinden uzatılacağı anlamına gelmez. Seçilen yöntemin yeterli sonuç dizisi ve risk değerlendirmesiyle desteklenmesi gerekir.

Karar kaydına aralığın korunması, kısaltılması veya uzatılması önerisini; dayanak verileri ve onayı ekleyin. Rehberde takvim, kullanım süresi, kontrol grafikleri ve hizmet sırasındaki kontroller gibi farklı yaklaşımlar bulunur; işletmeye uymayan yöntemi yalnızca kolay olduğu için seçmeyin.

Takip listesini kullanılabilir tutun

• Cihaz kimliği ve kullanıldığı iş aynı kayıtta mı?
• Geçerli dayanak ve karar gerekçesi görülebiliyor mu?
• Sonuçlar, ara kontroller ve bakım geçmişi birbirine bağlı mı?
• Sonraki kontrol tarihi ile sorumlu kişi belli mi?

TSE'ye hizmet talebinde cihazın ölçüm ihtiyacını da açıklayın. Kalibrasyon kapsamı laboratuvarın olanaklarıyla birlikte değerlendirilir; özel ölçüm talebi varsa ilgili laboratuvarla görüşülmesi istenir. TSE hizmet şartları, madde 2.

Konuya ilişkin ana rehber: Kalibrasyon sertifikası izlenebilirlik ve cihaz kayıtları.

Kullanım saati ve ara kontrol yöntemlerinin sınırları

OIML/ILAC rehberindeki kullanım saati yaklaşımı, rafta beklerken de değişen cihazlar için uygun olmayabilir. Ara kontrolde kullanılan düzenek de kendi kararlılığı açısından izlenmelidir; yalnız kontrol edilen parametrenin uygunluğu bütün cihazın uygunluğunu kanıtlamaz. Yöntemi cihazın davranışına göre seçin. Rehber s.16, md.6.4–6.5.

Önerilen kayıt örneğinde cihazın son kullanıldığı günü, beklediği koşulları ve ölçüm ihtiyacını birlikte gösterin. Uzun süre çalışmadığı için kalibrasyon takvimini kendiliğinden durdurmayın. Buradaki örnek cihaz için yeni sayısal süre belirlemez.

Kalibrasyon tarihiyle hizmet takvimini birbirine karıştırmayın

TSE'nin mobil planı, cihazınızın ihtiyaç duyduğu kalibrasyon aralığından farklı bir organizasyon takvimidir. Sözleşme yerinde hizmet programının karşılıklı mutabakatla ve laboratuvar planına göre yürütülmesini açıklar. İşletme için gerekli zamanı hizmet birimiyle önceden konuşun. LAB-K-FR-035, md.8–10.

Ölçüm veya uygunluk beyanı için özel talebiniz varsa bunu da başvuruda yazın. Sıradaki randevu tarihini belirlemek, cihazın o tarihe kadar kullanıma uygun kaldığına ilişkin teknik karar değildir. Kullanım kararı ile hizmet randevusunu ayrı alanlarda izleyebilirsiniz. Sözleşme md.19.