Gıda etiketi hazırlama: baskı öncesi kontrol rehberi

Bir gıda etiketini hazırlarken ürünün adını, reçetesini ve satış biçimini birlikte ele alın. Aynı üründe marka adı, içindekiler listesi, alerjen vurgusu, tarih bilgisi, beslenme tablosu ve ambalaj görselleri birbirinden farklı bir ürün anlatmamalıdır. TSE başvurusu için hazırlanan ürün dosyası da piyasaya sunulan bu sürümle eşleşmelidir.

Bu rehber, Tarım ve Orman Bakanlığının 10 Mart 2026 tarihli, Revizyon 002 etiketleme kılavuzundan hazırlanmış bir baskı öncesi kontrol yoludur. Ürün grubuna özel gıda kodeksi hükümleri ayrıca uygulanır. TSE ürün belgelendirmesi, mevzuattaki etiket sorumluluğunun yerine geçmez. Bakanlığın güncel kılavuzu.

Önce ambalaj ve satış biçimini belirleyin

Market rafına son tüketici için konulan hazır ambalajlı ürün, lokantaya işlenmek üzere gönderilen ürün ve tüketicinin isteğiyle tezgahta paketlenen ürün aynı bilgilendirme düzenine tabi değildir. Başlangıç dosyanıza ürünün kim tarafından, hangi aşamada, nasıl satılacağını yazın. İnternet satış sayfasını da bu listenin içine alın.

Kılavuzun 39–40. maddeleri, ambalajsız ürünlerle işletmeler arasındaki sevkiyatta ambalaj üzerinde bulunacak bilgiler ve ticari belgelerde taşınabilecek diğer bilgiler arasında ayrım yapar. “Müşterim işletme, etikete gerek yok” sonucu çıkarılamaz. Gıdanın adı, tarih, özel muhafaza/kullanım koşulları, ilgili işletmeci bilgisi ve duruma göre parti/seri kaydı ambalajın ve sevk evrakının birlikte kontrol edilmesini gerektirir. Dış ambalajın iç etiketi görünmez hale getirmesi de ayrıca değerlendirilir. Kaynak: kılavuz, s. 70–72.

Marka adı ile gıdanın adı ayrı alanlardır

Tanınan bir marka, ürünün gerçek adının yerine geçmez. Kılavuz 22.15 bunu açıkça ayırır. Ürün için varsa mevzuatta belirlenen ad, yoksa uygulanabilir alışılagelmiş veya tanımlayıcı ad kullanılır. Adın tüketiciye ürünün gerçek niteliğini anlatması gerekir.

Tanımlayıcı adın yalnız pazarlamada cazip görülen bir kelimesini büyütmeyin. Kılavuz 22.4, gıda adını oluşturan kelimelerin aynı büyüklük, yazı tipi ve stille, zeminle kontrast içinde verilmesini ister. Ayrıca gıda adı ve net miktar gibi 2.25'te sayılan bilgiler temel görüş alanında bulunur. Kaynak: s. 6, 27–31.

Örneğin gerçek peynir kullanılmadan yalnız peynir aroması bulunan bir ürün, peynir kullanılmış gibi adlandırılamaz. Birden çok yağ kullanılan üründe sadece en az kullanılan tereyağını adın merkezine koymak da ayrı bir yanıltıcılık sorunu doğurabilir. Bunlar yalnız metin yazarlığı tercihleri değildir; reçeteyle adın eşleşmesi gerekir. Kaynak: 2.13, 22.8–22.12.

İçindekiler listesini tedarikçi dosyasından kurun

Bileşenler, üretim sırasında kullanılan miktarlarına göre ağırlıkça azalan sırayla yazılır. Listeye uygun bir “İçindekiler” veya “Bileşenler” başlığı verilir. Bileşik bir girdinin yalnız ticari ismini yazmak yeterli olmayabilir: örneğin dolgu, sos veya kaplamanın kendi bileşenleri de 24. maddedeki düzenle ele alınır. Kaynak: s. 36–38.

Hazırlık için her girdinin güncel spesifikasyonunu, bileşik girdilerin alt bileşenlerini ve reçete sürümünü aynı dosyada tutun. Bu bir çalışma önerisidir. Tedarikçi değişince eski teknik föyü yeni ürüne otomatik taşımamak, etiket hatasını üretim başlamadan görmeyi sağlar.

“Ve/veya” kullanarak farklı reçeteleri tek etikete sığdırmak genel bir serbestlik değildir. Kılavuz 23.3'te bileşimin, doğanın ve algılanan değerin değişmemesiyle ilgili koşullar ile miktara bağlı özel durumlar vardır. Et yerine soya gibi ürünün niteliğini değiştiren bir ikame, basit bir kodlama işlemi sayılmaz.

Hangi bileşen için yüzde yazılmalı?

Bileşen miktarı bildirimi; adında geçen, kelime veya görselle vurgulanan, tüketicinin ürün adıyla ilişkilendirdiği ya da benzer üründen ayırmak için gerekli olan bileşenlerde gündeme gelir. Kılavuzun 25. maddesi bu durumları ve istisnalarını ayrı düzenler. Her bileşenin yüzdesinin mutlaka yazılacağı veya hiçbirinin gerekmediği şeklinde bir kural kurmayın. Kaynak: s. 38–42.

Örneğin meyveli bir ürünün adında ve ön yüzünde meyvenin vurgulanması, miktar bildirimi açısından değerlendirilir. Bileşik bir dolgunun kendisi ve o dolgunun içindeki ayrıca öne çıkarılan bileşen için hesabın hangi toplam üzerinden yapıldığı açık olmalıdır. Dolgu içindeki yüzde ile bitmiş üründeki yüzde birbirine karıştırılırsa doğru reçete yanlış etiketlenebilir.

Servis önerisi, bütün bileşenlerin odağa alınmadan gösterilmesi, bazı aroma amaçlı küçük miktarlar veya özel mevzuatta düzenlenen durumlar için istisnalar vardır. İstisnayı kullanmadan önce ürününüzün tam olarak hangi hükme girdiğini belirleyin; yalnız görselin altına servis önerisi yazmak her sorunu çözmez.

Alerjen vurgusunu son taslakta kontrol edin

Alerjen bilgisi sadece ayrı bir kutuya yazılan genel uyarıdan ibaret değildir. İçindekiler listesinde ilgili madde veya ürünün açık adı ve gereken vurgu bulunmalıdır. Bir bileşik girdinin alt bileşenlerinde de alerjen olabilir. Reçete değişikliği, sos veya aroma tedarikçisi değişikliği bu nedenle etiketi etkileyebilir.

Alerjen ve menü bilgilendirme rehberi, ambalajlı ürün, açık satış ve restoran sunumu arasındaki farkı açıklar. Vegan, glutensiz veya katkısız ifadesini genel bir alerjensizlik garantisi olarak kullanmayın. Kaynak: kılavuz, s. 20–27.

Ürün görseli ve iddia birlikte okunur

Meyvenin gerçek fotoğrafı, aroma kullanılan ürünün içeriğine ilişkin yanlış izlenim oluşturabilir. Kılavuz 2.10–2.13 ve 22.8, bileşenin kendisiyle aroma vericinin birlikte değerlendirilmesini ister. Baskıya hazırlanırken ön yüz görselini reçeteden bağımsız seçmeyin.

Doğal, taze, günlük, geleneksel ve kaliteli gibi ifadelerin her birinin farklı koşulları vardır. Örneğin günlük terimi 24 saat raf ömrüyle ilişkilidir ve pastörize içme sütü için kullanılamaz; bir gıdanın soğukta tutulması tek başına bu ifadeyi sağlamaz. Doğal ifadesi de her az işlenmiş ürüne veya doğal bir bileşen içeren karışıma otomatik olarak uygulanmaz. Kaynak: s. 7–12.

Endüstriyel üretime ev yapımı demekle, tüketicinin değerlendirmesine bırakılan ev yapımı tadında ifadesi aynı değildir. İzin verilen bir ifadenin küçük kelimesini gizleyip büyük kelimesini öne çıkarmak da yanıltıcı olabilir. Etiketin her yüzünü, çevrimiçi görselini ve yabancı dildeki iddiaları birlikte kontrol edin. Kaynak: 2.18–2.23, 37. madde.

STT, TETT ve dondurulma tarihi birbirinin yerine geçmez

Son tüketim tarihi, mikrobiyolojik açıdan kolay bozulup kısa sürede sağlık tehlikesi oluşturabilecek gıdalarla ilgilidir; bu tarihi geçmiş ürünler satılamaz. Tavsiye edilen tüketim tarihi ise uygun muhafazada kalite özelliklerinin korunduğu süreyi gösterir. TETT geçince piyasada bulunabilme koşulu, ürünün güvenilirliğinin ve tüketilebilirliğinin işletmeci tarafından değerlendirilmesini gerektirir; sınırsız raf ömrü vermez. Kaynak: s. 43–44, madde 26.

Tarih türünü ve raf ömrünü belirleme sorumluluğu gıda işletmecisindedir. Bu rehber ürününüze tahmini bir gün sayısı vermez. Dondurulma tarihi istenen ürünlerde bu bilgi, uygun STT/TETT bilgisinin yerine geçmez. Özel muhafaza koşulları da tarih veya tarihe yönlendiren bilgiyle birlikte okunabilir olmalıdır. Kaynak: s. 44–45.

Orijinal ambalajı açılıp daha küçük paketlere bölünen veya çözündürülerek satılan ürünlerde, önceki etiketi aynen taşımak doğru olmayabilir. Kılavuz 40.3 satış yerinin yeniden tarih belirleme sorumluluğunu ve üretici tavsiyesinin dikkate alınmasını açıklar. Açıldıktan sonraki kullanım koşulunu da ayrı takip edin.

Beslenme tablosu ve menşe bilgisi

Beslenme bildirimi gereken ürünlerde yalnız kalori satırı yazmak yeterli değildir. Zorunlu satırlar, 100 g/100 ml temeli, hazırlama sonrası ürün ve porsiyon bilgisinin yeri ayrı kurallara bağlıdır. Beslenme bildirimi hazırlama rehberi, hesap kaydı, sunum ve tolerans ayrımını açıklar. Kılavuzun 35. maddesindeki muafiyetleri kontrol etmeden bütün ürünlere aynı tabloyu uygulamayın.

İşletmecinin adresi menşe ülke bildiriminin yerine geçmez. Ana bileşenin menşei ile ürünün menşei farklıysa, tüketiciyi yanıltabilecek sunumlarda ek açıklama gerekir; kılavuz 36. madde bu ayrımı ve istisnalarını örnekler. Türkiye'de paketlenmiş olmayı her durumda bütün girdilerin Türkiye menşeli olduğu şeklinde anlatmayın. Kaynak: s. 65–67.

Fason üretim ve internet satışında sorumluluk

Kendi markasıyla fason üretim yaptıran işletmenin bilgilendirme sorumluluğu, üreticinin kayıt numarası veya tanımlama işaretinden farklıdır. Kılavuz 44. madde, üretimi yapan işletmeye ait kayıt/tanımlama bilgisinin kullanılmasını düzenler. Marka sahibinin adıyla üretici kaydını tek kimlik gibi birleştirmeyin.

İnternet üzerinden başka üreticinin gıdasını satan işletmenin de satış öncesi bilgilendirme sorumluluğu vardır. Ürün fotoğrafındaki okunamayan küçük yazıya güvenmek yerine ürün sürümünü, açıklamaları ve zorunlu bilgilerin sunumunu birlikte denetleyin. Mesafeli satışın diğer mevzuat hükümleri ayrıca uygulanır. Kaynak: s. 74, madde 43–44.

Baskı onayından önce bir sürüm dosyası oluşturun

Pratik bir kontrol dosyasında şu kayıtlar bulunabilir: kesinleşmiş reçete ve ürün adı; güncel girdi bilgileri; alerjen değerlendirmesi; miktar ve beslenme hesapları; tarih/muhafaza dayanağı; ambalajın bütün yüzleri; internet satış metni; varsa belge ve marka kullanım kapsamı. Bu liste özgün bir hazırlık önerisidir, resmî başvuru formu değildir.

Kılavuzun 46. maddesi, yeni hükümlere yönetmeliğin geçiş koşulları çerçevesinde 31 Aralık 2026'ya kadar uyumu ve bu tarihten sonra uygun olmayan ürünlerin piyasada bulunmamasını düzenler. Restoranların 41. madde kapsamındaki bilgilendirmesi için ise 47. maddede farklı tarihler vardır. Bu tarihleri TSE belgesi alma son günü veya bütün etiket kurallarının ilk kez başlayacağı gün gibi sunmayın.

Ürün belgesi hazırlığına geçecekseniz gıda sektörü rehberinden ürün, yönetim sistemi ve helal başvurusunu ayırarak ilerleyin. Etiket tasarımı değiştiğinde ürün ve belge kapsamıyla ilişkisini yeniden kontrol edin.